sirihdoos: salapah lojang baoekir voor 1912; wellicht in 1869 (zie beschrijving) Materiaal: gegoten, geciseleerd De doos is uit geelkoper gegoten en is rechthoekig van vorm met afgesneden hoeken. De doos heeft een scharnierend, gewelfd deksel en de zijvlakken van de doos lopen enigszins bol. De doos en het deksel zijn versierd met ingegoten en geciseleerde motieven. De zijvlakken van de doos zijn rondom in drie rijen verdeeld die van elkaar gescheiden zijn door een smalle, opstaande rand versierd met ingekerfde schuine streepjes. De lengte- en breedte-vlakken zijn met dezelfde motieven versierd: de bovenste en onderste rij met ruit- en bloemmotieven en de middelste rij met bloemranken. De afgesneden-hoek-vlakken zin met de volgende motieven versierd: de bovenste en onderste rij met twee bloemetjes en een blad en de middelste rij met een bloemrozet. Op de onderkant van de doos zijn langs de rand twee rijen korte, schuine streepjes met hiertussen een rij lange, schuine strepen. De vlakken die zich tussen de lange strepen bevinden, zijn om de andere met kleine, ingekerfde streepjes opgevuld. Midden onderop de doos is een cirkelvorm bestaande uit een rij halfgebogen streepjes en een rij rechte streepjes ingekerfd. In het midden van de cirkelvorm zijn enkele tekens en een getal (1869?) ingekerfd. Het deksel is langs de zijrand versierd met een smal opstaand randje met ingekerfde, schuine streepjes. Midden bovenop het deksel zijn de contouren van een vierbladige bloem met een gladde en een ingekerfde rand aangebracht. In het midden van het bloemmotief bevindt zich een rond knopje en de ruimte hier omheen is met bloembladmotieven opgevuld. Rond de contouren van de bloem is een motief van bloemranken aangebracht, begrensd door een smalle band met ingekerfde streepjes. Hier omheen is een motief van kleine bloemetjes en blaadjes aangebracht, eveneens begrensd door een smalle band met ingekerfde streepjes. De doos is in Nederland gelakt om aantasting van het koper tegen te gaan. Hierdoor is met name het deksel donker van kleur geworden. In één van de afgesneden-hoek-vlakken zit een klein gaatje. In het boek van Lekkerkerker (1916: 235-236) staat de volgende, enigszins gedateerde, beschrijving van sirihpruimen: In de eerste plaats is de gambir [= vast extract, ontstaan door indamping uit het afkooksel der bladeren van de gambir-heester] van belang in Indië zelf als een der 5 bestanddelen van de sirihpruim. Deze bestanddeelen zijn: een blaadje sirih, daarop wat fijne gebluschte kalk gestreken, en daarin gewikkeld een stukje gambir en een stukje pinangnoot. Deze pruim wordt ongeveer 10 minuten lang gekauwd; een pruim tabak wordt daarbij vóór in den mond gehouden of hangt er ook wel voor de helft buiten. Bij het pruimen heeft eene rijkelijke speekselafscheiding plaats; dit speeksel, de lippen, de tanden en de mondholte worden door de gambir bloedrood gekleurd. De vuile, roode vlekken van het speeksel wekken afkeer op; ook het gebruik der fraaie koperen kwispedoors, noch dat van de koperen kunstproducten voor sirihstellen, kunnen ons behagen, en de roode tot zwarte lippen, tanden en mondholte zijn bepaald afschuwelijk, vooral wanneer die lippen verwelkt en de tanden afgebrokkeld zijn. Het sirihpruimen is in geheel Indië onder Inlanders en Chineezen verspreid, het meest onder vrouwen, en speelt een groote rol in het dagelijksch leven en de gastvriendschap, en als zoodanig ook bij het ceremonieel van verloving en huwelijk, zooals ten onzent champagne en sigaren. Het gebruik neemt echter onder de beschaafden meer en meer af; met name de Chineesche vrouwen en de Javaansche vrouwen van stand doen er niet meer aan. Ook bij de Maleiers neemt het gebruik sterk af. DUT